Η Αποκριά της Δόμνας: Ένα Παράθυρο στην Παράδοση για τα Μικρά Παιδιά

https://sway.cloud.microsoft/WnXtlPEed5zeyxAy?ref=Link

Η Αποκριά είναι η γιορτή του αναπάντεχου, του γέλιου και της μεταμόρφωσης. Για τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, είναι μια περίοδος όπου η φαντασία συναντά την πραγματικότητα. Σε αυτό το ταξίδι, τα τραγούδια που συγκέντρωσε και ερμήνευσε η Δόμνα Σαμίου αποτελούν τον ιδανικό «χάρτη».

Γιατί τα παιδιά χρειάζονται τη Δόμνα Σαμίου;

Ο Ρυθμός και η Κίνηση: Τα αποκριάτικα τραγούδια της συλλογής της, όπως ο «Παντρεύουνε τον Κάβουρα» ή ο «Πώς το τρίβουν το πιπέρι», έχουν έναν ρυθμό ζωηρό και επαναλαμβανόμενο. Αυτό βοηθά τα παιδιά να συντονίσουν το σώμα τους, να χορέψουν και να νιώσουν τον παλμό της ομάδας.
Η Δύναμη του Χιούμορ: Η Δόμνα ανέδειξε το «αθώο» σκωπτικό στοιχείο. Τα παιδιά ενθουσιάζονται με τις ιστορίες για ζώα που συμπεριφέρονται σαν άνθρωποι, για παράλογες καταστάσεις και έξυπνες ατάκες. Είναι ένας υγιής τρόπος να μάθουν τη διαφορά ανάμεσα στο σοβαρό και το αστείο.
Η Γλώσσα ως Παιχνίδι: Μέσα από τους στίχους, τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας, με ιδιωματισμούς και λέξεις που ηχούν σαν μουσική, ενισχύοντας το λεξιλόγιό τους με τρόπο βιωματικό και όχι διδακτικό.
Η Σύνδεση με τις Ρίζες: Μαθαίνοντας αυτά τα τραγούδια, τα παιδιά δεν παπαγαλίζουν στίχους· γίνονται κρίκοι μιας αλυσίδας που κρατά αιώνες. Καταλαβαίνουν ότι η χαρά δεν χρειάζεται πολλά φώτα και οθόνες, παρά μόνο μια καλή παρέα και μια δυνατή φωνή

.Ένα Μάθημα Ζωής μέσα από το Τραγούδι

Η Δόμνα Σαμίου έλεγε συχνά πως το δημοτικό τραγούδι είναι «η αλήθεια μας». Διδάσκοντας στα παιδιά αυτά τα ακούσματα, τους προσφέρουμε μια αισθητική παιδεία.
Τα μαθαίνουμε να ξεχωρίζουν το αυθεντικό, το χειροποίητο και το διαχρονικό.

Φέτος τις Απόκριες, ας αφήσουμε τα παιδιά να γίνουν «μικροί συνεχιστές». Ας τα αφήσουμε να τραγουδήσουν για τον Κάβουρα που παντρεύεται και για το πιπέρι που τρίβεται, γεμίζοντας τις καρδιές τους με την καθαρή, ατόφια χαρά της ελληνικής παράδοσης.

Λίγα λόγια για τη ζωή της Δόμνας Σαμίου

Αποκριές σημαίνει λαϊκή παράδοση, μουσική, χορός, τραγούδια.

Οι Αποκριές όμως δεν θα ήταν ίδιες όπως τις ξέρουμε αν δεν υπήρχε μία γυναίκα που το όνομά της είναι Δόμνα Σαμίου.

Η Δόμνα γεννήθηκε πριν πολλά χρόνια το 1928, σε μία όμορφη συνοικία πολύ κοντά στο Βύρωνα, την αγαπημένη μας Καισαριανή.

Οι γονείς της όμως είχαν έρθει από μακριά ...

Από τη Μικρά Ασία... πρόσφυγες...

Πριν γίνει η Δόμνα αυτή η σπουδαία γυναίκα ήταν παιδί σαν κι εσάς αλλά η ζωή της ήταν διαφορετική... Μία ζωή σαν παραμύθι... Ένα παραμύθι με πολλές δυσκολίες, αγωνία αλλά και ευτυχισμένο τέλος...

Ας μας τα πει η ίδια καλύτερα...

‘’Εγώ μικρή ζούσα σε παράγκα αυτό ήταν το σπίτι μου ...’’

Από φτώχεια τώρα καταλαβαίνετε τι γινότανε. Θυμάμαι πάρα πολλές φορές ότι τα βράδια δεν είχαμε τίποτα στο σπίτι να φάμε και παίρναμε μια ρέγκα από τον μπακάλη κι ο πατέρας μου άναβε μια εφημερίδα για να την ψήσει και τρώγαμε τέσσερα άτομα, τρώγαμε μια ρέγκα και τα τέσσερα άτομα, πίναμε και μπόλικο νερό γιατί ήτανε αλμυρή η ρέγκα, φούσκωνε η κοιλιά μας και κοιμόμασταν.

Η μάνα μου είχε και φουφού. Ένα στρογγυλό βαρελάκι, το είχε χτίσει ο πατέρας μου με τούβλα και το είχε κάνει φουφού. Εκεί μαγείρευε η μάνα μου, εκεί έβραζε και το νερό για να κάνει μπουγάδα, μπουγάδα στη σκάφη, είχε και το κοφίνι, έβαζε τα ρούχα μέσα και το σταχτόπανο από πάνω και τα περιεχούσε.

Για φως βέβαια είχαμε λάμπες, μπρούτζινη η καλή μας λάμπα - μάλιστα με έβαζε η μάνα μου να τη γυαλίζω με στάχτη και λεμόνι- και στην κουζίνα μέσα ήταν σαν αυτές τις γυάλινες τις στρογγυλές.

Από ρούχα; Εγώ θυμάμαι ότι παπούτσια μας παίρνανε μια φορά το χρόνο και κείνο αν κατάφερναν να τα πάρουνε.

Σχολείο πήγαινα και αυτό ήταν παράγκα. Στην τάξη μου ήμασταν καμιά τριανταριά παιδιά. Δασκάλα μας ήταν η κα. Σωσώ.

Υπήρχε και η «Ιματιοθήκη του Μαθητή» που κάθε χρόνο ερχόντουσαν και μας μοίραζαν στα άπορα παιδάκια, έπαιρνα κι εγώ, από μια ποδιά, αυτές τις μπλε που μας κούμπωναν από πίσω και παπούτσια με βακέτα. Αυτό υπήρχε μέχρι που έβγαλα το δημοτικό. Μια εποχή μας είχανε και συσσίτιο, είχαμε μια πετσέτα, το πιάτο μας.

Στην αρχή το σχολείο μας ήταν που λέτε παράγκα και μετά χτίστηκε αυτό που βλέπετε στη φωτογραφία... ένα μεγαθήριο!

Όμως παρόλο που ήμασταν φτωχοί το κέφι δεν μας έλειπε.

Οι άνθρωποι ήταν πάρα πολύ εγκάρδιοι. Γινόταν, ας πούμε, ένας γάμος. Όλοι μαζί βοηθούσαν στο γάμο, στρώνανε τα τραπέζια στην αυλή, φορούσανε στη μέση τους οι άντρες τραπεζομάντιλα και κάνανε τα γκαρσόνια. Ή αν γεννούσε μια γυναίκα, τρέχανε όλες οι γειτόνισσες να τη βοηθήσουνε να γεννήσει, να της πλύνουν τα ρούχα, να της πλύνουν τα πιάτα, να μαγειρέψουνε...

Το αυτί μου εμένα από τότε, σαν παιδάκι που ήμουνα, έπαιρνε όλους τους ήχους και τις μουσικές. Ο πατέρας μου έψελνε πάρα πολύ ωραία, δεν ήταν ψάλτης ο άνθρωπος, αλλά έψελνε και τραγουδούσε επίσης πολύ ωραία.

Θυμάμαι όταν γύριζε από τη δουλειά του μ’ έπαιρνε στα γόνατά του και με ταχτάριζε και μου έλεγε, ας πούμε, “Ταχτιρί πού πας μωρή, στον τσοπάνο για τυρί, και τυρί δε βρήκαμε, τον τσοπάνο δείραμε...” ή άλλα διάφορα, ας πούμε, “Το παιδί θέλει χορό, τα βιολιά δεν είν’ εδώ, κι όποιος πάει να τα φέρει, ένα τάληρο στο χέρι...”

Ήτανε και η εκκλησία ο Άγιος Νικόλαος κοντά και κάθε Κυριακή πήγαινα μαζί με τον πατέρα μου και παρακολουθούσα τη λειτουργία, γιατί μου άρεσε αυτή η μουσική, το είχα σαν να πήγαινα σε μια συναυλία, ας πούμε.

Σιγά σιγά είχα μάθει όλη τη λειτουργία απ’ έξω

Η τύχη τα ‘φερε να γνωρίσω όμως έναν σπουδαίο δάσκαλο τον Σίμωνα Καρά

που μόλις με άκουσε να τραγουδώ με πήρε στη χορωδία του.

Εγώ ήμουν τρισευτυχισμένη μόλις είχα βγάλει το Δημοτικό γιατί να πω την αλήθεια, τα γράμματα δεν μου άρεσαν... και τότε ακούω να μου λέει:

«παιδί μου, δεν φτάνουν τα γράμματα του δημοτικού σχολείου που έκανες, θα πρέπει να πας τώρα και γυμνάσιο». Κεραμίδα!

Να πάω στο σχολειό, δεν μου άρεσε. «Θα πας σχολείο, μου λέει, χωρίς γράμματα δεν μπορείς να κάνεις μουσική». Έτσι λοιπόν το πρωί δούλευα, το απόγευμα πήγαινα στον Καρά και μάθαινα μουσική και το βράδυ πήγαινα νυκτερινό γυμνάσιο. Καταλαβαίνετε λοιπόν τι ζωή έκανα, αλλά δεν μετανιώνω για τίποτα από όλα αυτά.

Ο δάσκαλος μου αυτός με έκανε να αγαπήσω το δημοτικό τραγούδι.

‘’Το δημοτικό τραγούδι είναι πολύ μεγάλη υπόθεση. Μέσα από αυτό μπορεί κανείς να δει την πορεία του ελληνικού λαού...’’

Ο Καράς όταν ήταν η ώρα του μαθήματος ήταν τρομερά αυστηρός, τρομερά αυστηρός. Αλλά τις άλλες ώρες ήτανε μάλαμα, ήτανε πολύ τρυφερός, πολύ μαλακός, πολύ αστείος, έλεγε αστεία, γλεντζές...

Αφού ήτανε Κατοχή, πείνα, και για να μας κρατήσει κοντά του εμάς τα παιδιά, που διψούσαμε κι εμείς και θέλαμε να γλεντήσουμε, τις Αποκριές οργάνωνε μέσα στο σύλλογο, είχε μια μεγάλη αίθουσα, και οργάνωνε γλέντια. Και τι... ο καθένας πήγαινε ό,τι είχε, άλλος λίγα φασόλια, άλλος λίγες ελιές, άλλος λίγο ψωμάκι αν βρισκότανε, άλλος λίγο κρασάκι. Και όμως με αυτήν τη μιζέρια, θα έλεγε κανείς, εκεί μέσα υπήρχε η ελληνική ψυχή, τραγουδούσαμε, χορεύαμε, λέγαμε τ’ αστεία μας.

Μεγάλη πια αφού έμαθα τόσο σπουδαία πράγματα με πολλές οικονομίες αγόρασα το πρώτο μου μαγνητόφωνο Uher, και αρχίζω πια, γύρω στο ’62-’63, τα καλοκαίρια που δεν εργαζόμουν να πηγαίνω στην επαρχία και να μαζεύω μουσικό υλικό. Έτσι έχω πάει στην Κρήτη, στη Θράκη, στη Μακεδονία, στη Χίο, στη Μυτιλήνη, στην Πελοπόννησο παντού ...

Κατέγραψα όλων των λογιών τα τραγούδια του τόπου μας :

Ιστορικά τραγούδια, τα ηρωικά μας τραγούδια και βεβαίως τα τραγούδια τα κοινωνικά, δηλαδή τραγούδια του Γάμου, της Ξενιτιάς, τα Κάλαντα, τραγούδια της Αγάπης, τραγούδια που μιλάνε για τον ήλιο, για τα άστρα, για τα λουλούδια, έχουμε τα Αποκριάτικα σκωπτικά τραγούδια, τα Μοιρολόγια, Νανουρίσματα, έχουμε μεγάλο πλούτο δημοτικών τραγουδιών. Και βέβαια η κάθε περιοχή είχε τα δικά της τραγούδια, τους δικούς της ρυθμούς και σκοπούς, τα δικά της μουσικά όργανα.

Όλο αυτό το έκανα από τη μεγάλη αγάπη στη μουσική και στην παράδοση και για να παραδώσω σε εσάς παιδιά αυτό το θησαυρό να τον φυλάτε μέσα στην ψυχή σας ...’’

Τι λέτε όμως τώρα να ακούσουμε μερικά υπέροχα αποκριάτικα τραγούδια που κατέγραψα ;

Απόκριες έχουμε και δεν υπάρχουν ομορφότερα τραγούδια από αυτά

'’ Παντρεύουνε τον Κάβουρα ‘’

Σκωπτικό τραγούδι της Αποκριάς από την Πελοπόννησο. Τραγουδάει ο Παναγιώτης Μπαγάνης και τον συνοδεύει χορωδία του Μικτού Γυμνασίου